Universal Design

Universal design: ontwerpen voor iedereen. design for all


Eeuwenlang was het de standaard te ontwerpen voor de "gemiddelde" norm-mens, met andere woorden voor de gezonde, fitte gebruiker. De voorbije decennia is er een evolutie geweest naar steeds meer exclusieve voorzieningen voor mensen met specifieke noden die niet aan deze norm beantwoorden of "Design for special needs". Vandaag is er echter een nieuwe standaard: "Ontwerpen voor Iedereen" of "Universal Design".

Bekijk hier het promofilmpje Universal Design.

Universal Design is ook wel gekend als Design for All, Barrier Free Design of Inclusive Design. Het beklemtoont een inclusieve en integrale benadering bij het ontwerpen van nieuwe diensten en producten.

Concreet betekent dit dat van bij aanvang van het besluit- en vormingsproces deze vraag voorop moet staan: "Hoe kan een product, een grafische boodschap, een gebouw of een publieke ruimte zowel esthetisch als functioneel zijn voor een zo groot mogelijke groep gebruikers?"

De nieuwe benadering van 'integraal en inclusief ontwerpen voor iedereen' heeft effect op verschillende niveaus. Op dat van de alledaagse fysieke omgeving worden barrières opgeruimd en ontstaat er een aangenamer en comfortabeler omgeving voor iedereen. De interactieve betrokkenheid van de eindgebruiker(s) in gelijk welk ontwerpproces is daarbij van essentieel belang. "Meer ontwerpen voor iedereen" kan worden teruggebracht tot vier adjectieven: toegankelijk, functioneel, mooi en makkelijk.

 

Universal Design kan gerealiseerd worden door 3 strategieën:

  • Integrale oplossingen = Ontwerpen van producten, diensten, openbare ruimten geschikt voor het merendeel van de potentiële gebruikers zonder enige aanpassingen.
  • Flexibele oplossingen = Ontwerpen van producten die gemakkelijk aan te passen zijn voor verschillende gebruikers (bv. door het voorzien van aanpasbare of individuele op maat gemaakte interfaces)
  • Variabele oplossingen = Ontwerpen van producten die gestandaardiseerde interfaces hebben die toelaten aan te sluiten op specifieke aangepaste individuele toestellen.

 

Hiervoor wordt uitgegaan van 7 basisprincipes:

Principe 1: Bruikbaar voor iedereen

Het ontwerp is verkoopbaar aan en betreedbaar + bruikbaar voor een verscheidenheid van mensen, elk met eigen beperkingen en mogelijkheden.

Richtlijnen:

  • Voorzie dezelfde gebruiksmogelijkheden voor alle gebruikers: identiek indien mogelijk, of anders alleszins gelijkwaardig.
  • Vermijd het afzonderen of stigmatiseren van bepaalde gebruikersgroepen.
  • Voorzieningen voor privacy en veiligheid moeten in dezelfde mate voor alle gebruikers aanwezig zijn.
  • Maak het ontwerp aantrekkelijk voor alle gebruikers.

Principe 2: Flexibiliteit in gebruik

Iedereen kan op zijn manier gebruik maken van het gebouw en deelnemen aan activiteiten in het gebouw. Het ontwerp is geschikt voor een grote verscheidenheid van voorkeuren en mogelijkheden.

Richtlijnen:

  • Voorzie keuzemogelijkheid in gebruikswijze.
  • Voorzie voor rechtshandig en linkshandig gebruik.
  • Vergemakkelijk nauwkeurigheid in gebruik en precisie in resultaat.
  • Laat de gebruikers volgens eigen ritme werken.

Principe 3: Eenvoudig en intuïtief gebruik

Het ontwerp moet goed verstaanbaar zijn, onafhankelijk van de ervaring, kennis, taalkennis of mate van concentratie van de gebruiker. Een gebouw moet als het ware zichzelf uitwijzen. Ook een website moet overzichtelijk zijn.

Richtlijnen:

  • Het gebouw moet een logische opbouw hebben. Vermijd onnodige complexiteit. Iedere gebruiker moet snel eender welke plaats in het gebouw kunnen terugvinden.
  • Anticipeer op de verwachtingen en de intuïtie van de gebruiker.
  • Stem het ontwerp af op een grote verscheidenheid van cognitieve vaardigheden en taalvaardigheden.
  • Orden informatie volgens de graad van belangrijkheid.
  • Voorzie efficiënte reactie en terugkoppeling tijdens en na het proces van gebruik.

Principe 4: Verstaanbare informatie

Het ontwerp communiceert de noodzakelijke informatie efficiënt naar de gebruikers, los van omgevingsomstandigheden en los van de zintuiglijke capaciteiten van de gebruikers.

Richtlijnen:

  • Gebruik diverse informatiedragers (beeld, woord, tactiel) voor overdracht van essentiële informatie.
  • Maak duidelijk onderscheid tussen essentiële informatie en randinformatie.
  • Maak essentiële informatie maximaal ‘leesbaar'.
  • Groepeer en faseer in duidelijk beschrijfbare entiteiten (duidelijke instructies voor elk fragment).
  • Voorzie overeenstemming met een verscheidenheid van technieken en hulpmiddelen die door mensen met zintuiglijke beperkingen gebruikt worden.

Principe 5: Marge voor vergissingen

Het ontwerp beperkt gevaren en ongewenste resultaten van verkeerde handelingen of onbewuste acties.

Richtlijnen:

  • Orden elementen zodanig dat gevaren en vergissingen vermeden worden: de meest gebruikte elementen op de best bereikbare plek; gevaarlijke elementen verwijderd of verborgen.
  • Waarschuw voor gevaren en mogelijke fouten.
  • Voorzie beschermingselementen.
  • Ontmoedig onbewuste handelingen daar waar alertheid vereist is.

Principe 6: Beperkte inspanning

Het ontwerp kan efficiënt en comfortabel gebruikt worden met een minimale inspanning.

Richtlijnen:

  • Maak gebruik in een neutrale en ontspannen lichaamshouding mogelijk.
  • Ontwerp voor redelijke kracht voor bediening en gebruik.
  • Beperk repetitieve handelingen.
  • Beperk de noodzaak van aanhoudende krachtinspanningen.

Principe 7: Geschikte afmetingen en gebruiksruimten

Voorzie passende maten en ruimte voor het bereiken, het betreden en/of grijpen voor gebruik en dit onafhankelijk van lichaamslengte, gestalte en mobiliteit van de gebruikers.

Richtlijnen:

  • Voorzie een duidelijk (over-)zicht naar belangrijke elementen voor alle gebruikers, groot of klein, rechtstaand of zittend.
  • Maak het (be-)reiken comfortabel voor zittende en staande gebruikers.
  • Houd rekening met diverse maten van handen en grijpmogelijkheden.
  • Voorzie voldoende ruimte voor assistentie door een persoon of voor het gebruik van hulpmiddelen.

BELANGRIJK

Deze principes van ‘Universal Design' beklemtonen sterk de functionele bruikbaarheid, maar een goed ontwerp omhelst veel meer.

Esthetische, economische, sociale, culturele, ecologische en constructieve aspecten vragen een evenwaardige aandacht.

Duurzame en universele elegantie/schoonheid zijn bovendien kwaliteiten die stigma kunnen wegnemen en die discriminatie en onderscheid verminderen.

Bron: BDfAN

http://www.design-for-all.nl/

http://www.ianua.be/bdfan/nl/index.html

http://www.design.ncsu.edu/cud/

voorbeeld toegankelijkheid

 

Het Vlaamse Gelijkekansenbeleid promoot het ontwerpconcept Universal Design.

Ter ondersteuning van hun werking, alsook van de werking van de middenveldorganisaties, werd een kort filmpje ontwikkeld die de kijker laat kennismaken met de basisprincipes van Universal Design. We hopen dat dit filmpje hem of haar kan aanzetten om er ook zelf mee aan de slag te gaan.

Bekijk hier het promofilmpje Universal Design.